Ο Κάρνεϊ δείχνει (ξανά) τον δρόμο
Τον δρόμο έδειξε την Τρίτη (20/1) στους Ευρωπαίους ο Καναδός Πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος τράβηξε πάνω του τα βλέμματα με μία ιδιαίτερα δυναμική ομιλία στο Νταβός.
Ο Κάρνεϊ τόνισε μεταξύ άλλων ότι «βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης. Η άποψή μας είναι ότι οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν από κοινού, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού», αναφερόμενος προφανώς στις ενέργειες του Τραμπ.
Για «τιμωρία» ο πλανητάρχης απέσυρε την πρόσκλησή του στον Καναδά για συμμετοχή στο «Συμβούλιο Ειρήνης» για τη Γάζα. Σημειώνεται πάντως ότι ο Κάρνεϊ δεν είναι η πρώτη φορά που λέει ωμά την αλήθεια για τις ΗΠΑ του Τραμπ.
Τον Μάρτιο του 2024 όταν ήταν ακόμη φρέσκος στο αξίωμα του πρωθυπουργού είχε δηλώσει: «Οι παραδοσιακές μας σχέσεις με τις ΗΠΑ που βασίζονταν στην εμβάθυνση της οικονομικής και αμυντικής συνεργασίας ανήκουν στο παρελθόν». Είχαν προηγηθεί δημόσιες απειλές του Τραμπ για ενσωμάτωση του Καναδά στις ΗΠΑ και επιβολή δασμών στη γειτονική χώρα. Στις ίδιες δηλώσεις ο Κάρνεϊ τόνιζε ότι τέτοιου είδους ενέργειες από τις ΗΠΑ δεν θα μείνουν χωρίς απάντηση.
Πλέον ο Καναδάς επιχειρεί να ασκήσει μία πιο πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, σε μία προσπάθεια να περιορίσει τις ζημιές που προκύπτουν από τη ρήξη με τις ΗΠΑ. Έχει ήδη συμφωνήσει να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE. Επιπλέον ο Κάρνεϊ έστειλε ηχηρό μήνυμα με την επίσκεψή του στην Κίνα αρχές της εβδομάδας, η οποία επικύρωσε ουσιαστικά τάσεις αποκλιμάκωσης της κόντρας των δύο χωρών, μέσω αμοιβαίων παραχωρήσεων. Ο Καναδάς χαλαρώνει τους δασμούς στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα που είχαν επιβληθεί το 2024 σε συντονισμό με τις ΗΠΑ και η Κίνα μειώνει τους δασμούς σε καναδικά αγροτικά προϊόντα.
Η αντίδραση του Τραμπ στην εξέλιξη αυτή δεν προκάλεσε καμία έκπληξη: απείλησε με την επιβολή δασμών της τάξης του 100% σε όλες τις καναδικές εισαγωγές.
Εντάσεις λόγω Mercsour
Το παράδειγμα του Κάρνεϊ ακολούθησε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Στη δική της ομιλία στο Νταβός τόνισε μεταξύ άλλων την ανάγκη η Ευρώπη να σταθεί ενωμένη στα πόδια της, σε έναν κόσμο όπου οι παλιές ισορροπίες έχουν καταρρεύσει, δίνοντας το σήμα για αυτονόμηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής, τουτέστιν απεξάρτηση από τις ΗΠΑ. Ο τρόπος με τον οποίο θέλει να το πετύχει αυτό η επικεφαλής της Επιτροπής είναι μέσω νέων συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου με κράτη του Παγκοσμίου Νότου, τα οποία θα βλέπουν την ΕΕ ως αξιόπιστο εταίρο, σε αντίθεση με την αστάθεια που εκπέμπουν πλέον οι ΗΠΑ.
Ωστόσο, εδώ ξεκινούν ήδη τα προβλήματα. Παρά την πρόσφατη υπογραφή της συμφωνίας με τα κράτη της Mercosur(Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη) η εφαρμογή της παγώνει για την ώρα, αφού μία παράδοξη σύγκλιση ακροδεξιών, πρασίνων και αριστερών στην Ευρωβουλή την έστειλε για επανεξέταση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η απόφαση αναμένεται σε διάστημα περίπου ενός έτους.
Υπάρχουν εύλογες ανησυχίες για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και για ζητήματα ανταγωνιστικότητας ως συνέπεια της συμφωνίας. Ωστόσο, σε μία εποχή που οι ΗΠΑ δρουν ολοένα και πιο αυταρχικά στη διεθνή σκηνή, η συμφωνία θα αποτελούσε ένα ορόσημο στο άνοιγμα της Ευρώπης στον Παγκόσμιο Νότο, στο οποίο έχει μείνει πίσω. Πρόκειται εξάλλου περισσότερο για μία (γεω)πολιτική συμφωνία και λιγότερο για μία εμπορική, καθώς η προστιθέμενη αξία στο ευρωπαϊκό ΑΕΠ είναι ελάχιστη.
Ωστόσο στην εξέλιξη αυτή συνέβαλαν και οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες των μελών της ΕΕ. Η Γαλλία για παράδειγμα αντιτάχθηκε διακομματικά στη συμφωνία λόγω αντιδράσεων του αγροτικού της κόσμου. Την ίδια στιγμή, υπάρχουν πιέσεις για προσωρινή ενεργοποίηση της συμφωνίας, ιδιαίτερα από τη Γερμανία, που επιδιώκει την τόνωση των εξαγωγών της. Μέχρι να βγουν οι σχετικές αποφάσεις, τα βλέμματα στρέφονται στις διεργασίες της Επιτροπής με την Ινδία για συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, με τη φον ντερ Λάιεν να την χαρακτηρίζει motherofdeals.
Αποδυναμωμένος ο γαλλογερμανικός άξονας
Πάντως η Mercosurδεν είναι το μόνο πεδίο που ανέδειξε διάσταση απόψεων στον γαλλογερμανικό άξονα. Ως προς τον χειρισμό της Γροιλανδίας, η στάση Βερολίνου-Παρισιού μπορεί να ήταν σε μεγάλο βαθμό ευθυγραμμισμένη, ωστόσο ο Εμανουέλ Μακρόν έδειχνε μεγαλύτερη διάθεση να πάει την κατάσταση στα άκρα ενεργοποιώντας μηχανισμό ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά των ΗΠΑ (τα περιβόητα 93 δισ.), ενώ ο Φρίντριχ Μερτς έδειχνε πιο διστακτικός λόγω του πλήγματος που θα δέχονταν οι γερμανικές εξαγωγές. Ως εκ τούτου, δεν προκαλεί έκπληξη που ο Μερτς στρέφεται πλέον στην Τζόρτζια Μελόνι ως κύρια συνομιλήτριά του, η οποία επιμένει σε μία πιο… ψύχραιμη αντιμετώπιση προς τον Τραμπ.
Οι προσπάθειες απεξάρτησης της ΕΕ από τις ΗΠΑ δεν μπορούν φυσικά να περιοριστούν με εμπορικά (και κατ' επέκταση πολιτικά) ανοίγματα στον Παγκόσμιο Νότο. Θα χρειαστούν σημαντικές τομές στην ευρωπαϊκή ενοποίηση σε όλα τα πεδία, ιδιαίτερα σε εκείνο της άμυνας και της ασφάλειας μιας και το ΝΑΤΟ δείχνει να χάνει την ισχύ του λόγω των χειρισμών του Τραμπ. Θα πρόκειται για δύσκολες διαβουλεύσεις, από τις οποίες δεν θα λείψουν οι διαφωνίες και οι εντάσεις, ιδιαίτερα με φόντο το Ουκρανικό.
Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι από την Έκτακτη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης (22/1) προέκυψε η κοινή αντίληψη ότι απαιτείται περαιτέρω ενίσχυση της ευρωπαϊκής αυτονομίας είναι μία κατά βάση θετική εξέλιξη. Επομένως δεν αποκλείεται η αδιανόητη στάση του Τραμπ στη Γροιλανδία να ανοίξει τον δρόμο για μία γεωστρατηγικά πιο αυτόνομη και συσπειρωμένη Ευρώπη, έστω με τις γνωστές δυσκολίες και καθυστερήσεις.
