Όπως εξηγεί στο «R» o Ορέστης Μάτσας, μέλος της Κοινωνικής Συμμαχίας και υποψήφιος με το ΑΚΕΛ – Κοινωνική Συμμαχία στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές, τις πρώτες ημέρες η αναστάτωση είχε μεταφερθεί από το Ακρωτήρι σε όλη την Κύπρο. Στην κυπριακή πρωτεύουσα επικρατούσε ανησυχία, παρότι η Λευκωσία βρίσκεται αρκετά μακριά από τις βρετανικές βάσεις, καθώς το γεγονός πως η χώρα δέχτηκε εξωτερική απειλή ήταν πρωτόγνωρο.
Πράγματι, ήδη από τις πρώτες ώρες, ήταν φανερό ότι οι σειρήνες στο Ακρωτήρι και οι εντολές εκκένωσης επανέφεραν σε πολλούς μνήμες από την τουρκική εισβολή του 1974. «Σήμερα, υπάρχει ακόμη ανησυχία, αλλά η ζωή συνεχίζεται κανονικά», σημειώνει ο κ. Μάτσας.
Ρόλο σε αυτό έπαιξε και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασπίδας της Κύπρου με φρεγάτες και εναέρια μέσα από την Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Οι αντιδράσεις που προκάλεσε η εξωτερική βοήθεια ήταν ανάμεικτες· ωστόσο, όπως μας εξηγούν, λίγοι είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι δεν θα έπρεπε οι υπόλοιπες χώρες να συνδράμουν.
Η Αριστερά στέκεται κυρίως στους παράγοντες που οδήγησαν σε αυτήν την ανάγκη, υποστηρίζοντας ότι από τη στιγμή που ετέθη θέμα εθνικής ασφάλειας, ήταν μονόδρομος. Ο Ορέστης Μάτσας μας μεταφέρει αυτήν την οπτική, εξηγώντας μας ότι το βασικό θέμα προς διερεύνηση είναι το «γιατί υπήρξε η απειλή»· μία απειλή που δεν θα είχε προκύψει εάν οι βρετανικές βάσεις δεν χρησιμοποιούνταν – όπως λέει – ως επιχειρησιακό κέντρο από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και εάν δεν είχε συντελεστεί η στροφή στην εξωτερική πολιτική της Κύπρου, η οποία ανέπτυξε στενή συνεργασία με χώρες «που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο και δεν προάγουν την ειρήνη».
Να σημειωθεί πως παραμένει άγνωστό εάν η κυπριακή κυβέρνηση είχε κάποια προηγούμενη ενημέρωση από τη Βρετανία για χρήση των βάσεων από τις ΗΠΑ στην προκειμένη περίπτωση. Πάντως, όπως υποστηρίζουν πηγές με γνώση του θέματος, είναι γνωστό ότι οι ΗΠΑ έχουν πρόσβαση σε ορισμένες εγκαταστάσεις των βάσεων. Όπως, επίσης, γνωστό είναι πως τα τελευταία χρόνια οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την κυπριακή βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» κοντά στο πολιτικό αεροδρόμιο της Πάφου για ανεφοδιασμό, μεταφορές και ασκήσεις, ενώ υπάρχει συνεργασία και σε θέματα ασφαλείας.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dgy2mt6d61bd?integrationId=eexbs1jkg0kofln}
Η αντίδραση της Πολιτείας τις πρώτες ημέρες
Για πολλούς η αντίδραση της Πολιτείας ήταν κατώτερη των περιστάσεων, με τα πρώτα προβλήματα να εντοπίζονται ήδη από τα μεσάνυχτα της Κυριακής (1/3), οπότε το drone έπληξε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι.
Η πρώτη επίσημη ενημέρωση έφτασε τρεις ώρες μετά το χτύπημα, ενώ μέχρι τότε οι κάτοικοι του Ακρωτηρίου είχαν ενημερωθεί από τους υπαλλήλους της βάσης, οι οποίοι είχαν λάβει ένα μήνυμα στο κινητό τους που τους καλούσε να παραμείνουν σε ασφαλές μέρος, μακριά από παράθυρα, και να προφυλαχθούν.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως οι βάσεις ελέγχονται αποκλειστικά από τη Βρετανία, επομένως η κυπριακή κυβέρνηση δεν έχει καμία δικαιοδοσία. Έτσι, το μήνυμα έφτασε στα κινητά των εργαζομένων, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι σε μία εφαρμογή μέσω της οποίας λαμβάνουν διάφορες ενημερώσεις. Μετά τις δύο πρώτες ημέρες, οι Βρετανοί δέχτηκαν να εγγράψουν στη συγκεκριμένη εφαρμογή τον Δήμαρχο και τον Αντιδήμαρχο Ακρωτηρίου, προκειμένου να ενημερώνονται κι εκείνοι εγκαίρως και κατ’ επέκταση όλη η κοινότητα.
Όπως εξηγεί στο «R» o Γιάννης Πάζουρος, δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Πολίτης», οι βάσεις θα έπρεπε να έχουν τη δική τους Πολιτική Προστασία και να είναι σε θέση να ενημερώνουν και να λαμβάνουν εγκαίρως τα απαραίτητα μέτρα. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει. Παράλληλα, το Αρχηγείο της Αστυνομίας βρίσκεται σε άλλο σημείο εντός της βρετανικής επικράτειας και όχι μέσα στη βάση.
Βρετανικές βάσεις και κοινότητα Ακρωτηρίου
Η διάχυτη ανησυχία των πρώτων – κυρίως – ημερών δεν είναι αδικαιολόγητη, εάν ληφθεί υπόψιν ότι η κοινότητα του Ακρωτηρίου γειτνιάζει με τη βρετανική βάση και βρίσκεται σε σχετικά μεγάλη απόσταση από τα υπόλοιπα χωριά της περιοχής.
Στην κοινότητα αυτή διαμένουν περίπου 1000-1100 άνθρωποι, ενώ η βάση RAF Ακρωτηρίου αποτελεί στην ουσία μία ακόμη αυτόνομη κοινότητα με σχεδόν 4000 κατοίκους, όσους δηλαδή εργάζονται εκεί, και εκτός από κατοικίες, περιλαμβάνει και σχολείο. Αυτοί είναι και οι πρώτοι που έλαβαν την εντολή εκκένωσης κι απομακρύνθηκαν από τη Δευτέρα (2/3), ενώ στη συνέχεια – καθώς η είδηση μεταφέρθηκε και έξω από τη βάση – εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και πολλοί κάτοικοι του Ακρωτηρίου.
Όπως σημειώνει ο κ. Πάζουρος, παρόλο που πολλοί από τους 1100 κατοίκους του Ακρωτηρίου έχουν σχέσεις με τις βάσεις, κυρίως μέσω εμπορικών συναλλαγών, δεν είχαν – και δεν έχουν γενικώς – ενημέρωση για το τι συμβαίνει. Παρ’ όλα αυτά, μετά την αναστάτωση τα μεσάνυχτα της Κυριακής, πολλοί ήταν εκείνοι που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, φοβούμενοι ένα δεύτερο χτύπημα που ενδεχομένως θα έπληττε και τη γύρω περιοχή.
Επέστρεψαν – όπως μας εξηγεί ο κ. Πάζουρος – τη Δευτέρα, οπότε πολλοί αναγκάστηκαν να ξαναφύγουν, αφότου ήχησαν οι σειρήνες στη βάση και τα δύο ελληνικά F-16 απογειώθηκαν για να αναχαιτίσουν ύποπτο αντικείμενο, πιθανώς drone. Ωστόσο, οι περισσότεροι σταδιακά επέστρεψαν, μην έχοντας βιώσιμες επιλογές διαμονής, εκτός αν μπορούσαν να φιλοξενηθούν σε κάποιο σπίτι. Κατά τα άλλα, ως χώροι προσωρινής διαμονής επελέγησαν διάφορα κτήρια ή σχολεία, ενώ μόνον στις ευάλωτες ομάδες δόθηκε καταφύγιο σε ξενοδοχεία.
Σειρήνες, καταφύγια και 112
Την περασμένη εβδομάδα, τα καταφύγια βρέθηκαν στο προσκήνιο, με την αντιπολίτευση να σημειώνει πως αναδύεται μία ακόμη ανεπάρκεια στην προετοιμασία για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Πράγματι, όπως πολλά ρεπορτάζ σε κυπριακά μέσα αναφέρουν, τα υπάρχοντα καταφύγια αγγίζουν τα 2500 και καλύπτουν μόλις το 45% του πληθυσμού. Παράλληλα, φαίνεται πως η κατάσταση στην οποία βρίσκονται δεν είναι καλή, ενώ συχνά ως «καταφύγια» προσμετρώνται ακόμη και παλιές, κακοσυντηρημένες και μη προσβάσιμες αποθήκες, πυλωτές και υπόγεια, πράγμα που σημαίνει πως ο πραγματικός τους αριθμός είναι πολύ μικρότερος.
Χαρακτηριστικό είναι, ακόμη, πως στην κοινότητα του Ακρωτηρίου, η οποία ως εφαπτόμενη με τις βρετανικές βάσεις θα μπορούσε να θεωρηθεί και η περισσότερο ευάλωτη, δεν υπάρχουν καταφύγια.
Επίσης, εκτός της βάσης δεν ηχούν οι σειρήνες. Επομένως, οι πολίτες ενημερώνονται από τον ήχο που φτάνει από τη βάση ή λίγο αργότερα όταν η είδηση κάνει τον γύρο της περιοχής από στόμα σε στόμα. Ένα μέτρο που έλαβαν οι τοπικές αρχές για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα ήταν να βγουν από την περασμένη Δευτέρα στους δρόμους δημοτικά αγροτικά οχήματα με σειρήνες, ώστε να ειδοποιούν τους κατοίκους εάν χρειαστεί. Παρότι πρόκειται για μια λύση άμεσης ανάγκης, η πιθανότητα να αποτελέσει και μόνιμη αντιμετώπιση του ζητήματος δεν προκάλεσε ανακούφιση στην τοπική κοινωνία.
Μία άλλη ανεπάρκεια που επανέρχεται στο προσκήνιο με αφορμή το συγκεκριμένο περιστατικό είναι το σύστημα 112, το οποίο στην ουσία δεν λειτουργεί. Η ίδια συζήτηση είχε γίνει ξανά και με αφορμή τις φωτιές στη Λεμεσό το περασμένο καλοκαίρι· ωστόσο, φαίνεται πως το πρόβλημα παραμένει ακόμη άλυτο.
Έτσι, η Πολιτική Άμυνα της Κύπρου (σ.σ.: το αντίστοιχο της Πολιτικής Προστασίας) άρχισε την δοκιμαστική αποστολή ενημερωτικών sms προς τους πολίτες. Η πρώτη δοκιμή περιγράφεται ως «φιάσκο», με τα μηνύματα να μην φτάνουν σε όλους, σύμφωνα με καταγγελίες στα κοινωνικά δίκτυα, ή σε πολλούς να φτάνουν ακόμη και δύο – τρεις ώρες μετά την προγραμματισμένη ώρα. Όπως έγινε γνωστό, υπήρξε κάποιο τεχνικό ζήτημα που αφορούσε τους παρόχους κινητής τηλεφωνίας, το οποίο σύμφωνα με τις Αρχές έχει δρομολογηθεί προς επίλυση.
Στο ίδιο μήνυμα, δε, συμπεριλαμβανόταν και link που οδηγούσε σε κάποια επίσημη ιστοσελίδα για οδηγίες, πράγμα που επίσης προκάλεσε αίσθηση, αφού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης κατά πάσα πιθανότητα δεν θα υπάρχει πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Στη δεύτερη πιλοτική αποστολή sms η διαδικασία άλλαξε, καθώς προκρίθηκε τα μηνύματα να στέλνονται ανά επαρχία, προκειμένου η διαδικασία να γίνεται πιο συντονισμένα. Ωστόσο, κι αυτό ίσως να είναι αναποτελεσματικό, αφού η επιτυχής αποστολή εξαρτάται από τη διεύθυνση που είναι καταχωρισμένη στον πάροχο, η οποία όμως στην πράξη ενδέχεται να έχει αλλάξει.
Από τον αιφνιδιασμό στο υψηλό επίπεδο ετοιμότητας
Μία εβδομάδα μετά το χτύπημα και αφού το θέμα συνεχίζει να βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης, η εντύπωση που έχει διαμορφωθεί είναι πως οι Βρετανοί ήταν απροετοίμαστοι για το ενδεχόμενο να στοχοποιηθούν.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, εάν η αεράμυνα των βάσεων στο Ακρωτήρι ήταν σε πλήρη λειτουργία, το drone δεν θα έπρεπε να είχε καταφέρει να τη διασπάσει. Την ανεπαρκή οργάνωση αποδεικνύει και το γεγονός πως – σύμφωνα με πληροφορίες – ένας εκ των συναγερμών που ακολούθησαν μετά την περασμένη Δευτέρα αφορούσε βρετανικό drone που «έπιασαν» τα ραντάρ του «Κίμωνα» κι έστειλαν σήμα στις βάσεις, και όχι κάποιο εχθρικό. Ο συναγερμός είχε μικρή διάρκεια – όπως και όλοι οι επόμενοι – και δεν σηκώθηκαν εναέρια μέσα για να αναχαιτίσουν την ενδεχόμενη απειλή.
Όλη την προηγούμενη εβδομάδα, όπως υποστήριξε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, τα πρωτόκολλα ασφαλείας ενεργοποιήθηκαν συχνά στο πλαίσιο προληπτικών μέτρων. Ωστόσο, σύμφωνα με την κριτική που δέχεται η κυβέρνηση, οι αλλεπάλληλοι συναγερμοί που δεν ανταποκρίνονται τελικά σε κάποια πραγματική απειλή είναι μία ακόμη απόδειξη ανεπαρκούς οργάνωσης και μάλλον επιδεινώνουν την αίσθηση κινδύνου, παρά την επιθυμία της κυβέρνησης για επιστροφή στην κανονικότητα.
