Σε αυτό το πλαίσιο, ερωτηματικά προκάλεσε και το timing της απόσυρσης των Patriot από την Κάρπαθο και η αντικατάστασή τους με Mirage. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, έκανε λόγο για επιχειρησιακό μέτρο· ωστόσο, η χρονική συγκυρία δεν έπαψε να τροφοδοτεί συζητήσεις και πολιτικές αιχμές.
Σε αυτό το κλίμα ήρθαν να προστεθούν και τα «καρφιά» του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος δεν δίστασε, για ακόμη μία φορά, να επιτεθεί στην κυβέρνηση – χωρίς να αναφέρει ονοματικά τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη – για τις επιλογές της στα ελληνοτουρκικά, εκφράζοντας ανοιχτά τη διαφωνία του για την απόσυρση των Patriot και καλώντας, μάλιστα, σε έκτακτη ευρωπαϊκή σύνοδο με φόντο τις τουρκικές απειλές.
Πώς βλέπουν οι Ευρωπαίοι την Τουρκία
Συμμερίζονται όμως οι Ευρωπαίοι τις ελληνικές ανησυχίες; Μάλλον όχι, αν κρίνει κανείς τη στρατηγική σημασία που αποδίδουν οι Βρυξέλλες και αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες στον γεωπολιτικό ρόλο της Άγκυρας, τόσο λόγω της στάσης της στο Ουκρανικό όσο και εξαιτίας της ευρύτερης θέσης της στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Χαρακτηριστική ήταν, άλλωστε, και η τοποθέτηση της Φινλανδής ΥΠΕΞ, Ελίνα Βάλτονεν, στο γερμανικό ZDF, η οποία, με φόντο τον πόλεμο στην Ουκρανία, υποστήριξε ότι μόλις τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη πληρούν σήμερα τις προϋποθέσεις για μια σύγχρονη άμυνα. Πέρα από τη Φινλανδία και την Πολωνία, αλλά και την ίδια την Ουκρανία λόγω της εμπειρίας της σύγκρουσης, ανέφερε και την Τουρκία.
Εξαίρεση – διόλου ασήμαντη – αποτελεί η στήριξη της Γαλλίας του Εμανουέλ Μακρόν, την οποία τόνισε κατά τη διάρκεια της τελευταίας επίσκεψής του στην Αθήνα, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Αν μας χρειαστείτε, θα είμαστε εδώ». Ωστόσο, και εδώ υπάρχουν αστερίσκοι. Ο Μακρόν βρίσκεται ένα βήμα πριν από την αποχώρησή του, καθώς του χρόνου διεξάγονται προεδρικές εκλογές στη Γαλλία και δεν είναι ακόμη σαφές ποιος θα είναι ο διάδοχός του, από τη στιγμή που στον ίδιο δεν επιτρέπεται νέα υποψηφιότητα. Για την ώρα, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι είτε ο Μπαρντελά είτε ο Μελανσόν θα ακολουθήσουν την ίδια πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σε κάθε περίπτωση, αν υπολογίσουμε τις κινήσεις των περισσότερων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, η λογική της διπλωματικής απομόνωσης της Άγκυρας που έχει επιχειρηθεί κατά το παρελθόν δεν φαίνεται στην παρούσα συγκυρία ικανή να αποδώσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες δεν θα επιχειρήσουν παρασκηνιακά να συμβάλλουν στην αποκλιμάκωση της έντασης, εφόσον χρειαστεί.
Από την ένταση στην αποκλιμάκωση και το αντίστροφο
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, δεν παύουν να ακούγονται φωνές που υποστηρίζουν ότι ίσως απαιτείται η πολιτική βούληση ώστε Αθήνα και Άγκυρα να αγγίξουν τον σκληρό πυρήνα των διαφορών τους. Σε διαφορετική περίπτωση, όπως δείχνει η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών, οι δύο πλευρές μοιάζουν να εναλλάσσονται διαρκώς ανάμεσα σε περιόδους σχετικής ηρεμίας και φάσεις αυξημένης έντασης.
Το βέβαιο, πάντως, είναι ότι οι προσπάθειες απομονωτισμού της Άγκυρας στη διεθνή σκακιέρα έχουν μέχρι στιγμής αποδώσει μόνο βραχυπρόθεσμα αποτελέσματα. Στην πράξη, τα βασικά προβλήματα παραμένουν και συνεχίζουν να «σέρνονται», άλλοτε με πιο πύρινη ρητορική και άλλοτε πιο υπόγεια.
Ο ρόλος του timing
Το επόμενο ερώτημα αφορά το γιατί η Τουρκία επιλέγει το συγκεκριμένο timing και κατά πόσο έχει λάβει υπόψη το γεγονός ότι στην Ελλάδα όλοι οι «παίκτες» αρχίζουν να βαδίζουν σε ρυθμούς εκλογών. Είναι μια πιθανότητα. Από την άλλη, όμως, ενδέχεται να υπάρχουν και διαφορετικά κίνητρα. Για παράδειγμα, η Άγκυρα ίσως επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα μέσω της νομικής κατοχύρωσης της «Γαλάζιας Πατρίδας», σε μια στιγμή που, σε λίγες εβδομάδες, αναμένεται να φιλοξενήσει την ετήσια σύνοδο του ΝΑΤΟ, στην οποία θα παρευρυθεί προφανώς και ο Ντόναλντ Τραμπ.
Μέχρι στιγμής, καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμούσε τις ΗΠΑ σε ρόλο «διαιτητή» για την επίλυση των διαφορών τους. Και αν κρίνει κανείς από τα πεπραγμένα των τελευταίων μηνών, μια αμερικανική εμπλοκή στην παρούσα φάση ίσως περιέπλεκε ακόμη περισσότερο τα πράγματα. Ωστόσο, παρά τη δυσπιστία του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο ΝΑΤΟ, ένα ενδονατοϊκό ρήγμα δεν θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της Ουάσινγκτον.
Την ίδια στιγμή, δεν μπορεί να αποκλειστεί και το ενδεχόμενο η αυξημένη ένταση να αξιοποιείται ως διαπραγματευτικό εργαλείο, προκειμένου να εξασφαλιστούν ανταλλάγματα από τις ΗΠΑ, όπως η πρόσβαση στα F-35.
Σε κάθε περίπτωση, στην κυβέρνηση δεν έδειξαν να αιφνιδιάζονται από την κλιμάκωση της έντασης. Το στοίχημα, ωστόσο, είναι κατά πόσο θα καταφέρουν να την αποκλιμακώσουν. Σε μια περίοδο που είναι ήδη, στην πράξη, προεκλογική και όπου οι θερμότερες ρητορικές εντάσεις γύρω από τα ελληνοτουρκικά θεωρούνται συχνά «μέρος του παιχνιδιού», αυτό συνιστά μια ακόμη πολιτική και διπλωματική πρόκληση. Ειδικά από τη στιγμή που υπάρχουν φωνές εντός ΝΔ που ευθυγραμμίζονται με την πιο σκληρή γραμμή των πρώην πρωθυπουργών Αντώνη Σαμαρά και Κώστα Καραμανλή, ενώ η κάθοδος κομμάτων δεξιά της ΝΔ αναμένεται να πιέσει περαιτέρω τους υποψηφίους του κόμματος ως προς τις θέσεις που υιοθετούν για τα εθνικά θέματα.
