Από τις «επιθέσεις φιλίας» στις κυρώσεις
Από την έναρξη της «εποχής Τραμπ 2.0», ο Ρεπουμπλικανός μεγιστάνας επιδόθηκε σε μια σειρά «επιθέσεων φιλίας» προς τον Ρώσο πρόεδρο, προκαλώντας ανησυχία στους συμμάχους των ΗΠΑ.
Η σχέση των δύο ηγετών παραμένει αμφιλεγόμενη: υπενθυμίζεται ότι κατά την πρώτη του θητεία, ο Τραμπ είχε απορρίψει τις εκτιμήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών περί ρωσικής ανάμειξης στις εκλογές του 2016, δηλώνοντας πως πίστεψε τον Πούτιν, όταν εκείνος το αρνήθηκε.
Προεκλογικά, ο Τραμπ είχε δεσμευθεί ότι θα τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία «εντός 48 ωρών». Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη.
Αποτυχημένες πρωτοβουλίες και ψυχρό κλίμα
Η πρώτη προσπάθεια αποκλιμάκωσης ήρθε με την αιφνιδιαστική τηλεφωνική επικοινωνία Τραμπ – Πούτιν πριν τη Σύνοδο Ασφαλείας του Μονάχου, όπου συμφώνησαν κατ’ αρχήν να δώσουν τέλος στον πόλεμο. Πολλά στελέχη της αμερικανικής ομάδας, με εξαίρεση τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, υποστήριζαν τότε ότι «η γνώμη των Ευρωπαίων δεν είναι απαραίτητη».
Οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Μόσχας, όμως, φρέναραν τις συνομιλίες του Λευκού Οίκου με το Κρεμλίνο. Ο Τραμπ άρχισε να εκφράζει δημόσια την οργή του για τις συνεχιζόμενες ρωσικές επιθέσεις εναντίον αμάχων, προειδοποιώντας τον Πούτιν ότι θα προχωρήσει σε κυρώσεις κατά του ρωσικού πετρελαίου.
Παρά τις απειλές, οι κυρώσεις δεν επιβλήθηκαν τότε, καθώς μεσολάβησε μια απευθείας συνάντηση στην Αλάσκα, τον περασμένο Αύγουστο, η οποία οργανώθηκε πρόχειρα και κατέληξε χωρίς αποτέλεσμα.
Η προγραμματισμένη δεύτερη σύνοδος στη Βουδαπέστη «πάγωσε» τελικά, όταν ο Τραμπ διαπίστωσε ότι δεν θα είχε ουσιαστικό αντίκρισμα. Παράλληλα, ακυρώθηκε και η προγραμματισμένη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ και Μάρκο Ρούμπιο.
Η αιφνιδιαστική στροφή – Κυρώσεις σε Rosneft και Lukoil
Αιφνιδιαστικά, ο Τραμπ ανακοίνωσε την επιβολή κυρώσεων στις ρωσικές πετρελαϊκές Rosneft και Lukoil, προκαλώντας άνοδο της τιμής του πετρελαίου κατά περίπου 5%.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την απόφαση φέρεται να έπαιξε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος εδώ και εβδομάδες πίεζε για πιο σκληρή στάση απέναντι στη Μόσχα.
Η Ουάσινγκτον βρήκε στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που ενέκρινε το 19ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Την ίδια στιγμή, η Λιθουανία κατήγγειλε νέες παραβιάσεις του εναέριου χώρου της από ρωσικά μαχητικά, γεγονός που πολλοί Δυτικοί θεωρούν «μη τυχαίο μήνυμα» της Μόσχας.
Η πρόταση Τραμπ για κατάπαυση του πυρός
Επιπλέον, ο Τραμπ πρότεινε «πάγωμα» της σύγκρουσης στις σημερινές γραμμές, απορρίπτοντας τη ρωσική απαίτηση για πλήρη προσάρτηση του Ντονμπάς.
Η Ρωσία ελέγχει αυτή τη στιγμή σχεδόν το 80% της ουκρανικής περιφέρειας.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε την πρόταση «θετική βάση διαλόγου», επιμένοντας ωστόσο ότι η Ουκρανία χρειάζεται πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς τύπου Tomahawk για να μπορέσει να πραγματοποιήσει επιθέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας.
Η ρωσική απάντηση και οι πρώτες οικονομικές επιπτώσεις
Η Μόσχα αντέδρασε με τον αναμενόμενο τρόπο.
Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ Μαρία Ζαχάροβα δήλωσε ότι «η ρωσική οικονομία έχει αποκτήσει ανθεκτικότητα απέναντι στις κυρώσεις», ενώ ο ίδιος ο Πούτιν χαρακτήρισε την απόφαση του Τραμπ «μη φιλική ενέργεια» και απείλησε με «βαριές συνέπειες» αν οι ΗΠΑ παραδώσουν Tomahawk στους Ουκρανούς.
Αναλυτές εκτιμούν πως οι νέες κυρώσεις θα πλήξουν σοβαρά την ήδη πιεσμένη ρωσική οικονομία. Μετά το πάγωμα των εμπορικών σχέσεων με την Ευρώπη, η Ρωσία είχε στραφεί κυρίως προς την Ινδία και την Κίνα. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, το Νέο Δελχί εξετάζει πλέον το ενδεχόμενο να αναστείλει τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου λόγω των αμερικανικών κυρώσεων. Σε αυτή τη περίπτωση η Ρωσία θα εξαρτιόταν μετά πλήρως από τις διαθέσεις του Πεκίνου.
Επίσης, την Παρασκευή (24/10) η ρωσική Κεντρική Τράπεζα ανακοίνωσε μείωση επιτοκίων, σε μια προσπάθεια να στηρίξει τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, ενώ το Κρεμλίνο συνεχίζει να καταβάλλει υψηλές αποζημιώσεις σε στρατιώτες και οικογένειες θυμάτων του πολέμου.
Ο ρόλος του Στιβ Γουίτκοφ και το «παζάρι» της Μόσχας
Παρά την αιφνιδιαστική σκληρή στάση του, ο Τραμπ δεν αποκλείεται να ανακαλέσει τις κυρώσεις τόσο γρήγορα όσο τις επέβαλε.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στη Ρωσία, Στιβ Γουίτκοφ, αναμένεται στη Μόσχα για νέο γύρο συζητήσεων. Ο Γουίτκοφ θεωρείται φιλικά διακείμενος προς τη ρωσική πλευρά, γεγονός που έχει προκαλέσει δυσφορία σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Αξιωματούχοι της Ε.Ε. τον χαρακτηρίζουν «επιπόλαιο», καθώς, όπως λέγεται, επιμένει να χρησιμοποιεί μεταφραστή που του παρέχει το Κρεμλίνο, «επειδή τον εμπιστεύεται».
Επομένως, η στροφή του Τραμπ σηματοδοτεί μια νέα, πιο περίπλοκη φάση στον πόλεμο της Ουκρανίας. Ενώ αρχικά εμφανιζόταν διατεθειμένος να συνεννοηθεί απευθείας με τον Πούτιν, η απόφασή του να πλήξει οικονομικά τη Μόσχα ίσως αποτελέσει τομή στις ρωσομαειρκανικές σχέσεις.
Το αν οι κυρώσεις αυτές θα φέρουν τον Πούτιν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή θα οδηγήσουν σε περαιτέρω κλιμάκωση, παραμένει προς το παρόν ανοιχτό ερώτημα, όπως επίσης και το αν ο Τραμπ θα επιμείνει στη σκληρή του στάση, καθώς έχει αποδείξει τους τελευταίος μήνες πώς αλλάζει εύκολα θέσεις, φτάνοντας από το ένα άκρο στο άλλο.
