Πώς ανέτρεψε η Ουκρανία τους συσχετισμούς στο πεδίο μάχης
Οι τελευταίες εξελίξεις έρχονται μετά από μια περίοδο όπου το Ουκρανικό είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα λόγω του πολέμου των Τραμπ και Νετανιάχου στο Ιράν, ενώ οι επαφές ανάμεσα σε Κίεβο και Μόσχα, πάντα υπό την πίεση του Τραμπ, είχαν παγώσει. Από τον Φεβρουάριο περίπου και έπειτα, ωστόσο, οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις δήλωσαν κάποιες επιτυχίες στα ανατολικά. Οι μικρές αυτές ανακαταλήψεις εδαφών ήταν, μεταξύ άλλων, αποτέλεσμα του γεγονότος ότι η SpaceX του Ίλον Μασκ εφάρμοσε μέτρα που απενεργοποίησαν συστήματα του Starlink τα οποία είχαν αποκτήσει οι Ρώσοι μέσω της μαύρης αγοράς, αποκόπτοντας ουσιαστικά το σήμα από τις ρωσικές στρατιωτικές μονάδες. Το γεγονός αυτό θεωρείται προσωπική επιτυχία του Ουκρανού υπουργού Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ, ο οποίος ανέλαβε επίσημα καθήκοντα στις αρχές του έτους.
Επιπλέον, μέσα από την εμπειρία των τελευταίων ετών, οι Ουκρανοί εξέλιξαν τα drones σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αναβαθμίσουν σημαντικά όχι μόνο την αμυντική προσπάθεια της χώρας, αλλά και την εικόνα του πολέμου συνολικά. Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, οι Ρώσοι χάνουν κάθε μήνα στο μέτωπο περίπου 30.000 ανθρώπους χωρίς να σημειώνουν ιδιαίτερα εδαφικά κέρδη.
Παράλληλα, τα drones έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές με χτυπήματα βαθιά στο εσωτερικό της ρωσικής επικράτειας. Στόχος είναι κρίσιμες υποδομές και κατά βάση οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις. Ως γνωστόν, το πετρέλαιο είναι μία από τις σημαντικότερες πηγές εσόδων για τη Ρωσία. Στον απόηχο της κρίσης στο Ιράν και της ανόδου των τιμών του πετρελαίου, αρκετοί ανησύχησαν ότι ενισχυόταν η θέση της Μόσχας, καθώς ήρθησαν από τις ΗΠΑ ακόμη και κυρώσεις κατά του ρωσικού πετρελαίου. Εντούτοις, η «ανάσα» αυτή δεν αποδείχθηκε, τόσο μεγάλη, λόγω των στοχευμένων ουκρανικών χτυπημάτων στα διυλιστήρια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Κίεβο δεν αντιμετωπίζει τα δικά του προβλήματα. Οι Ρώσοι απαντούν με τυφλά χτυπήματα σε μεγάλα αστικά κέντρα, από τα οποία προκύπτουν άμαχοι νεκροί, ενώ ούτε το μοναστήρι της Λαύρας, το οποίο είναι μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, έμεινε στο απυρόβλητο. Μεγάλο είναι επίσης το πρόβλημα της λειψανδρίας, καθώς εκτιμάται ότι περίπου 200.000 στρατεύσιμοι έχουν λιποτακτήσει.
Ορατές οι συνέπειες του πολέμου στη Ρωσία – «Αιμορραγεί» η οικονομία
Όσον αφορά την άλλη πλευρά, η κατάσταση πιέζει τον Βλαντιμίρ Πούτιν, καθώς οι συνέπειες του πολέμου γίνονται πλέον ορατές στην καθημερινότητα των πολιτών. Υπάρχει έλλειψη καυσίμων και μεγάλες ουρές στα βενζινάδικα, ενώ οι συνεχείς διακοπές στο ίντερνετ, λόγω των ουκρανικών επιδρομών με drone, έχουν προκαλέσει δυσαρέσκεια. Αυξημένες είναι το τελευταίο διάστημα και οι διακοπές λειτουργίας των αεροδρομίων για λόγους ασφαλείας. Παράλληλα, έχουν αυξηθεί και οι φωνές Ρώσων influencers που εκφράζουν δυσαρέσκεια για τις συνέπειες του πολέμου, ενώ έχουν πληθύνει και οι φωνές ανάμεσα σε Ρώσους στρατιωτικούς bloggers που βλέπουν τις επιχειρήσεις στο μέτωπο να οδηγούνται σε αδιέξοδο. Από εκεί και πέρα, ο ρωσικός στρατός αντιμετωπίζει προβλήματα ανεφοδιασμού, λόγω των χτυπημάτων σε οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα.
Την ίδια στιγμή, η ρωσική οικονομία πιέζεται ασφυκτικά και τα δημοσιονομικά περιθώρια της Μόσχας εξαντλούνται. Μια οικονομική κατάρρευση δεν φαίνεται να είναι άμεσα ορατή, ωστόσο ορισμένες μυστικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι ρωσικές αρχές για την οικονομία είναι παραποιημένα. Παράλληλα, όπως αναφέρουν διεθνή μέσα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν περνά ολοένα και περισσότερο χρόνο σε καταφύγια, καθώς ανησυχεί για πραξικόπημα ή απόπειρα δολοφονίας εναντίον του.
Το θετικό momentum των Ουκρανών και η ευρωπαϊκή διχογνωμία
Αυτή η κατάσταση έχει δώσει στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι το «πάτημα» να κινηθεί με μεγαλύτερο θάρρος στην ευρωπαϊκή και διεθνή σκηνή. Πρόσφερε την ουκρανική τεχνογνωσία για την εναέρια άμυνα σε κράτη του Κόλπου και το Κίεβο κλείνει deal με μια σειρά ευρωπαϊκών κρατών για αμυντική συνεργασία, ειδικά στο κομμάτι των drones. Πέραν αυτών, δεν είναι λίγοι οι Ευρωπαίοι που θεωρούν την Ουκρανία – λόγω της εμπειρίας της – αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής αμυντικής δομής.
Στα υπέρ του Κιέβου λειτουργεί επίσης η αποχώρηση του Βίκτορ Όρμπαν από την πρωθυπουργία της Ουγγαρίας, η οποία έχει διευκολύνει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων για την ουκρανική στήριξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από την άλλη, επικρατεί διχογνωμία εντός του μπλοκ για το πώς θα τερματιστεί ο πόλεμος. Αρκετοί ηγέτες κρατών κατηγόρησαν τον επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, μεταξύ των οποίων η Γαλλία και Γερμανία, ότι υπερέβη τις αρμοδιότητές του όταν επιχείρησε να ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με τη Μόσχα. Αρκετοί υποστηρίζουν επίσης ότι το θετικό momentum για τους Ουκρανούς πρέπει να εντείνει τις πιέσεις στον Πούτιν ώστε να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Παρόλα αυτά, τη δεδομένη στιγμή, οι Ευρωπαίοι συμφωνούν στην ανάγκη στήριξης της ουκρανικής άμυνας για όσο χρειαστεί.
Ο Τραμπ σιωπά, ο Ρούμπιο επαινεί, ο Χέγκσεθ προβάλλει MAGA
Η αμερικανική οπτική είναι πιο σύνθετη. Ο Τραμπ έχει μειώσει τις αναφορές του στην Ουκρανία το τελευταίο διάστημα, όντας απασχολημένος με την «περιπέτεια» του Ιράν. Ωστόσο, σύμφωνα με αναφορές διεθνών μέσων, οι πιέσεις προς το Κίεβο έχουν αποκλιμακωθεί το τελευταίο διάστημα. Την ίδια στιγμή, ξεχώρισαν οι επαινετικές δηλώσεις του Αμερικανού ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο για τις επιδόσεις του Κιέβου σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Fox News:
«Οι Ρώσοι χάνουν πέντε φορές περισσότερους στρατιώτες από τους Ουκρανούς. Η Ουκρανία είναι μια μικρότερη χώρα και έχει έναν μικρότερο στρατό. Αλλά ο στρατός της είναι αυτή τη στιγμή ο ισχυρότερος στην Ευρώπη. Προφανώς και χάρη στην υποστήριξη που έχει λάβει, αλλά και λόγω της εμπειρίας του στο πεδίο της μάχης».
Από την άλλη, οι MAGA εξακολουθούν να βλέπουν τους Ευρωπαίους ως «εχθρούς» τους, όπως φάνηκε από δηλώσεις του υπουργού Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ, κατά την οποία τους «κατσάδιασε» για την «κούφια γκλομπαλίστικη ρητορική» τους και τη στάση τους στο Μεταναστευτικό. Εντούτοις, η κοινή δήλωση των G7, που συμπεριλάμβανε και δέσμευση στήριξης της Ουκρανίας, δίνει στους Ευρωπαίους ελπίδες ότι δεν θα υπάρξει ρωγμή στο δυτικό στρατόπεδο. Φυσικά, η εξέλιξη αυτή δεν άρεσε στο Κρεμλίνο, το οποίο υποστήριξε ότι οι Ευρωπαίοι επηρεάζουν αρνητικά τον Τραμπ. Σημειώνεται ακόμη ότι αρκετές πρωτεύουσες θεωρούν πως οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να παρακάμψουν τους Ευρωπαίους, καθώς εκείνοι είναι που έχουν αναλάβει το μεγαλύτερο βάρος της ουκρανικής στήριξης.
Παρόλα αυτά, όπως έχει δείξει η εμπειρία, ο Τραμπ αλλάζει γρήγορα τη στάση του. Οπότε, καμία αμερικανική στήριξη δεν θεωρείται δεδομένη, πόσο μάλλον από τη στιγμή που οι ΗΠΑ σχεδιάζουν – ή τουλάχιστον απειλούν – να αποσύρουν στρατιώτες τους από τις βάσεις της Ευρώπης.
Τα επόμενα βήματα στο μέτωπο και ο κίνδυνος πυρηνικής κλιμάκωσης
Σε κάθε περίπτωση, ο Ζελένσκι πιέζει για απευθείας συνάντηση με τον Πούτιν, κατά κύριο λόγο για να δείξει ότι οι διπλωματικές διεργασίες δεν εμποδίζονται από τον ίδιο. Ο Πούτιν απορρίπτει αυτή την προοπτική, ώστε να μη του δώσει βάση νομιμοποίησης. Ως εκ τούτου, και με βάση τη διχογνωμία εντός της Ευρώπης και τις εκτιμήσεις ότι η εκεχειρία ΗΠΑ-Ιράν είναι μάλλον εύθραυστη, δεν διαφαίνεται αυτή τη στιγμή κάποιο άμεσο restart στις διπλωματικές διεργασίες.
Στο στρατιωτικό μέτωπο, οι επιτυχίες των Ουκρανών έχουν πυκνώσει το τελευταίο διάστημα και υπάρχουν εκτιμήσεις ότι σύντομα οι ουκρανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να σημειώσουν σημαντική προώθηση στα νότια, στην περιοχή της Ζαπορίζια. Στόχος του Κιέβου φέρεται να είναι η πρόκληση αναγκαστικής επιστράτευσης στη Ρωσία, με το σκεπτικό ότι αυτή δεν θα ήταν πολιτικά βιώσιμη για την ηγεσία της.
Παρόλα αυτά δεν πρέπει να υποτιμηθεί το γεγονός ότι η ρωσική πλευρά έχει καταφέρει στο παρελθόν να βγάλει αντίδραση σε φάσεις κατά τις οποίες πιέστηκε. Δεν λείπουν επίσης και οι φωνές που προειδοποιούν για κάποια κλιμάκωση από τον Πούτιν, ακόμη και με χρήση πυρηνικών. Οι πιθανότητες δεν συγκλίνουν προς αυτή την κατεύθυνση. Ας σημειωθεί όμως ότι ακόμη και επί προεδρίας Μπάιντεν υπήρχε στον Λευκό Οίκο η άποψη ότι θα πρέπει να δοθεί μια «ομαλή» διέξοδος του Κρεμλίνου από τη σύγκρουση, ώστε να μη φτάσει στη χρήση του ύστατου όπλου.
